Курсан Пакыр Чандеки: Жетилүүнүн белгиси

Жетилүүнүн белгиси Таланттуу акын Бектуруш Салгаманинин “Сагынып жашайм” аталыштагы китебинин алгачкы бетиндеги ыр “Таяк” деп аталат экен. “… Жыл бою не келбедим? – деп кадалып, карайм көздөн жаш, жүрөктөн кан агып. Былтыр эле өзү басчу шартылдап, калган экен апам таяк таянып.   Көзү нурсуз – карай берчү жолума, бели ийилип, чөгө түшкөн бою да. Басса-турса таяк – өбөк, жөлөгү, минтерлиги келбептир эч оюма.   –Мени төрөп, жууп, чоңойткон адамга, жарым кулач келген ушул таякча өбөк, жөлөк боло албаймбы? – деп сыздап, өзүмдү өзүм турам сөгүп, аяп да”. Ыр – троптун толугу менен…..

Алмазбек Эркебай уулу: Нурлан Калыбековдун поэзиясындагы сандардын сыры

Нурлан Калыбековдун поэзиясындагы сандардын сыры Акын Нурлан Калыбековдун поэзиясындагы керемет кудуретке ээ сандар жөнүндөгү сөзүмдү ислам дининин негиздөөчүсү Мухаммед пайгамбардын “Сандардын сырын чечмелей албаган илимпозго көп нерсе караңгы” деген сөзү менен баштагым келип турат. Сандардын магиясы жөнүндөгү илимди исламда-Абджад, христиандарда-Нумерология, иудаизмде-Каббала деп аташат. Теңир жалгаган сан менен тамгалардын эзотерикалык (жашыруун ыйык сырлар) кулпуланган космостук сырларына ой созуу, кирип келген жаңы Көнөк (Водолей) доорунун, 21-кылымдын нагыз стихиясы. Ошондой таза таасирлердин толкунунда термелген акын, тамгаларды сыйкырдуу сандарга аралаштырып жууругандыгы, адам менен ааламдын шайкештигин тапкан олжолуу табылга. Башканы коюп Манасты айт демекчи, мен, толугу менен…..

Эсенбай Нурушев: Бектуруш – синэстетик акын

Азыркы кезде акындар көп. Бектуруш алардан эмнеси менен айырмаланат, өзгөчөлөнөт? Биринчиден, Бектуруш – синэстетик акын. Синэстетика деген дүйнөнү өзүнчө кош кабылдоо, аралаш көрүү, туюу дегендик. Ушундай мыкты сапаттар таланттуу акындарда, айрым төкмө ырчыларда, туйгусу күчтүү сүрөтчүлөрдө болот. Өкүнүчкө карай, мындай изги сапаттар көпчүлүк калем кармагандарда жок, болсо да аз. Ал эми Бектурушта мындай чеберчилик күчтүү. Ал бир эле көрүнүштөн бир нече сүрөт, картинаны көрөт, жаратат. Ушуну синэстетика деп айтат, бул термин адабияттын теориясында дагы бар. “Тосордо” деген ырын мисалга тартам: “Чөккөн тоолор окшошот мис чөөгүнгө, чокуда кар агарат пил сөөгүндөй. толугу менен…..

Абдыжапар Эгембердиев: Ашуудан ары ашуу бар (Кыргыз эл акыны Омор Султанов 85 жашта)

Кыргыз эл акыны Омор Султанов 85 жашта Ашуудан ары ашуу бар Кылымдардын кыйырын кезген тарыхый жолунда, тээ Манас атабыздын доорунан бери не бир чыгаан уулдары кыргыздын атагын чыгарды, анын атын алыс-жакынга таанытып, Ысык-Көлүндөй көгүлтүр байрагын мезгил түпкүрүнөн бери желбиретип, сыймык менен алып келди. Элибиз да өз кезегинде мындай азаматтарын алаканына салып, алардын ысымдарын тарых бетине алтын тамгалар менен чегелеп, бүгүнкү күнгө жеткирди. “Элдин атын эр чыгарат, эрдин атын эл чыгарат” деген ушул да. Ар бир доордун, ар мезгилдин өз баатыры, өз ченеми бар экен. Бүгүнкү жаңырган дүйнөнүн жүзү “кызыл кыргын, толугу менен…..

Динара Асакеева: Залкар сынчынын чабыттуу тагдыры

Залкар сынчынын чабыттуу тагдыры… Бул тагдырбы – ким билсин?.. Менин тагдырыма залкар сынчы Кеңешбек Асаналиевдин “Адабий айкаш” мемуарын кол жазма түрүндө окуп, редакциялоо иши (2008-жыл) буйруган экен… Кандай болгон күндө да, ушундай чоң сынчынын: кыргыз адабиятынын тарыхы, теориясы боюнча алдына эч кимди чыгарбаган кашкѳй сынчы-адабиятчынын акыркы эмгеги, тактап айтканда, реквием чыгармасы “Адабий айкашты” редакциялап, ага редактор болуп калганыма сыймыктанам… Атактуу адабиятчынын жанында жүрүп, көптү үйрөнүп, илим жолуна аттанганым.., агайдын ѳзү айткандай, чыгармачылыгынын жыйынтыгы болгон эмгегин окуп калгандыгым.., ойлоп көрсөм, чындыгында – бул тагдыр экен… Редактор катары карап чыгууда мени алгач толугу менен…..

Эрнис Турсунов – кыргыз маданиятын аздектеген акын (1934-2014)

Акын, прозаик, драматург жана белгилүү котормочу Турсунов Эрнис Нурдинович 1935-жылы 24-августта Фрунзе шаарында интеллигенттин үй-бүлөсүндө туулган. Атасы Нурдин Серкебаев Кыргызмамбастын директору болуп кызмат аткарып, ошол кездеги китепке суусап турган кыргыз элине алгачкы китептерди, окуу китептерди чыгаруунун үстүндө иштеген. 1938-жылдагы кандуу репрессия Нурдин Серкебаевди да жөн койгон эмес, ал жалган жалаага кабылып, 28 жаш курагында атууга кетет. Анын сөөгү кийин Ата-Бейиттен табылган. Эрнистин экинчи атасы Кененбай Турсунов партиянын Ысык-Көл обкомунун бөлүм башчысы, Ысык-Көл, Тоң, Тогуз-Торо райкомдорунун биринчи катчысы кызматтарында иштейт. Өз атасынан жаш калган Эрнисти экинчи атасы жана энеси Сабира Телтаева-Турсунова толугу менен…..

Кадыркул Даутов: Акындын акындыгы

Кыргыз эл жазуучусу Кадыркул Даутов көзү тирүү болгондо бүгүн 80 жашка толмок. Кадыркул Даутов 1940-жылы 10-сентябрда Алай районунун Үч-Төбө айылында туулган. 1961-жылы Токмок шаарындагы республикалык маданий агартуу окуу жайын, 1969-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1970-1973-жылдары СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы бүткүл дүйнөлүк адабият институтунун аспирантурасында окуган. 1973-жылы филология илимдери боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган. 1973-жылы КСЭнин адабият жана искусство редакциясынын жетекчиси, 1974-1975-жылдары Кыргыз илимдер академиясынын тил жана адабият институтунда илимий кызматкер, 1976-1981-жылдары Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун совет адабияты секторунун башчысы, 1983-жылдан СССРдин 50 жылдыгы атындагы толугу менен…..

Курсан Пахыров (Чандеки): Ынтызарлыктын ырлары

Окурман ой бөлүшөт Ынтызарлыктын ырлары (Бүүрайма Худайбердиеванын “Сирень гүлдөгөндө” деген ыр жыйнагына пикир) Колумдагы сырты жупуну “Сирень гүлдөгөндө” деген ыр жыйнакты окуп отуруп издегеним табылгандай, көңүлүм жайлана түштү. Атайын сатып алган сырты кооз 400-500 беттик олчойгон ыр китептерден көңүлгө болорлук, купулга толорлук эч нерсе таппай шаабайым сууп турганда, бул сырты көрүмсүз, арзан кагазга басылган ырлар топтому жан-дүйнөмдү жандантып, сезимдеримди бир кыйла сергитип кеткендигин белгилеп кетишим керек. Алдын ала эле айткым келгени, жыйнакка баш сөз жазган акын Бакытбек Мукарамов айткандай: “…Бүүрайма эженин ыр ааламы маңызындагы таасирдүүлүгү, фалсафалак ой жүгүртүүсү, жанга майдай толугу менен…..

Тайир Аширбай: Акын Эгемберди Эрматовдун эпикалык мурасы

Акын Эгемберди Эрматовдун эпикалык мурасы Көрүнүктүү акын Эгемберди Эрматовдун “Мухаммед пайгамбар” аттуу дастанын ушул кылымдын башында окуп чыгып, Баткен облусунун “Баткен Таңы” гезитине макала жазган элем (2002-жыл, 22-сентябрь, №34, 8-б.). Эмесе, аталган көркөм чыгарма жөнүндөгү чакан ой-пикиримди сиздер менен дагы бир ирет орток бөлүшөйүн. Автор жалпы түрк тилдүү элдердин адабиятында гана эмес, бүтүндөй мусулман журтчулугунун маданий тарыхында биринчи болуп, Мухаммед пайгамбарга арнап, абдан чоң масштабдагы адабий эмгекти жазды. Дастан китеп түрүндө эң алгач 2001-жылы жарык көрдү. Бул эпикалык туунду 11676 (он бир миң алты жүз жетимиш алты) ыр саптан турат. толугу менен…..

Ризван Исмаилова: Башың жетсе булутка, түп-тегиңди унутпа (Жазуучу А.Койчиевдин романын окугандан кийинки ойлор)

Башың жетсе булутка, түп-тегиңди унутпа (Жазуучу А.Койчиевдин романын окугандан кийинки ойлор) Эсимде, биз советтик мектепте окуп жүргөн кезде тарых сабагынан берген маркум А.Иминжанов агайыбыз Чынгыз хандын согуштагы жортуулдарын айтып келатып, “эң каардуу, жеткен мыкаачы аскер башчысы кезектеги чабуулдарында кош бойлуу аялдардын ичин жарып, жаш балдарды чатынан айрып туруп, жүрөгүн сууруп алган” дегенде, сөздөрү көпкө чейин жадыман чыкпай, элестетип алып, кыйлага үрөйүм учкан. Кийин институтта окуп жүргөндө, В.Яндын “Чынгыз хан” романын окуп, бир беткей берилген баанын чын-төгүнүн айырмалай баштагам. Дүйнө жүзүн дүңгүрөткөн монгол императорунун тегин, ата-жотосунан бери изилдеп, анын өзү жана толугу менен…..