Динара Асакеева: Залкар сынчынын чабыттуу тагдыры

Залкар сынчынын чабыттуу тагдыры… Бул тагдырбы – ким билсин?.. Менин тагдырыма залкар сынчы Кеңешбек Асаналиевдин “Адабий айкаш” мемуарын кол жазма түрүндө окуп, редакциялоо иши (2008-жыл) буйруган экен… Кандай болгон күндө да, ушундай чоң сынчынын: кыргыз адабиятынын тарыхы, теориясы боюнча алдына эч кимди чыгарбаган кашкѳй сынчы-адабиятчынын акыркы эмгеги, тактап айтканда, реквием чыгармасы “Адабий айкашты” редакциялап, ага редактор болуп калганыма сыймыктанам… Атактуу адабиятчынын жанында жүрүп, көптү үйрөнүп, илим жолуна аттанганым.., агайдын ѳзү айткандай, чыгармачылыгынын жыйынтыгы болгон эмгегин окуп калгандыгым.., ойлоп көрсөм, чындыгында – бул тагдыр экен… Редактор катары карап чыгууда мени алгач толугу менен…..

Эрнис Турсунов – кыргыз маданиятын аздектеген акын (1934-2014)

Акын, прозаик, драматург жана белгилүү котормочу Турсунов Эрнис Нурдинович 1935-жылы 24-августта Фрунзе шаарында интеллигенттин үй-бүлөсүндө туулган. Атасы Нурдин Серкебаев Кыргызмамбастын директору болуп кызмат аткарып, ошол кездеги китепке суусап турган кыргыз элине алгачкы китептерди, окуу китептерди чыгаруунун үстүндө иштеген. 1938-жылдагы кандуу репрессия Нурдин Серкебаевди да жөн койгон эмес, ал жалган жалаага кабылып, 28 жаш курагында атууга кетет. Анын сөөгү кийин Ата-Бейиттен табылган. Эрнистин экинчи атасы Кененбай Турсунов партиянын Ысык-Көл обкомунун бөлүм башчысы, Ысык-Көл, Тоң, Тогуз-Торо райкомдорунун биринчи катчысы кызматтарында иштейт. Өз атасынан жаш калган Эрнисти экинчи атасы жана энеси Сабира Телтаева-Турсунова толугу менен…..

Кадыркул Даутов: Акындын акындыгы

Кыргыз эл жазуучусу Кадыркул Даутов көзү тирүү болгондо бүгүн 80 жашка толмок. Кадыркул Даутов 1940-жылы 10-сентябрда Алай районунун Үч-Төбө айылында туулган. 1961-жылы Токмок шаарындагы республикалык маданий агартуу окуу жайын, 1969-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1970-1973-жылдары СССР Илимдер академиясынын М.Горький атындагы бүткүл дүйнөлүк адабият институтунун аспирантурасында окуган. 1973-жылы филология илимдери боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган. 1973-жылы КСЭнин адабият жана искусство редакциясынын жетекчиси, 1974-1975-жылдары Кыргыз илимдер академиясынын тил жана адабият институтунда илимий кызматкер, 1976-1981-жылдары Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун совет адабияты секторунун башчысы, 1983-жылдан СССРдин 50 жылдыгы атындагы толугу менен…..

Курсан Пахыров (Чандеки): Ынтызарлыктын ырлары

Окурман ой бөлүшөт Ынтызарлыктын ырлары (Бүүрайма Худайбердиеванын “Сирень гүлдөгөндө” деген ыр жыйнагына пикир) Колумдагы сырты жупуну “Сирень гүлдөгөндө” деген ыр жыйнакты окуп отуруп издегеним табылгандай, көңүлүм жайлана түштү. Атайын сатып алган сырты кооз 400-500 беттик олчойгон ыр китептерден көңүлгө болорлук, купулга толорлук эч нерсе таппай шаабайым сууп турганда, бул сырты көрүмсүз, арзан кагазга басылган ырлар топтому жан-дүйнөмдү жандантып, сезимдеримди бир кыйла сергитип кеткендигин белгилеп кетишим керек. Алдын ала эле айткым келгени, жыйнакка баш сөз жазган акын Бакытбек Мукарамов айткандай: “…Бүүрайма эженин ыр ааламы маңызындагы таасирдүүлүгү, фалсафалак ой жүгүртүүсү, жанга майдай толугу менен…..

Тайир Аширбай: Акын Эгемберди Эрматовдун эпикалык мурасы

Акын Эгемберди Эрматовдун эпикалык мурасы Көрүнүктүү акын Эгемберди Эрматовдун “Мухаммед пайгамбар” аттуу дастанын ушул кылымдын башында окуп чыгып, Баткен облусунун “Баткен Таңы” гезитине макала жазган элем (2002-жыл, 22-сентябрь, №34, 8-б.). Эмесе, аталган көркөм чыгарма жөнүндөгү чакан ой-пикиримди сиздер менен дагы бир ирет орток бөлүшөйүн. Автор жалпы түрк тилдүү элдердин адабиятында гана эмес, бүтүндөй мусулман журтчулугунун маданий тарыхында биринчи болуп, Мухаммед пайгамбарга арнап, абдан чоң масштабдагы адабий эмгекти жазды. Дастан китеп түрүндө эң алгач 2001-жылы жарык көрдү. Бул эпикалык туунду 11676 (он бир миң алты жүз жетимиш алты) ыр саптан турат. толугу менен…..

Ризван Исмаилова: Башың жетсе булутка, түп-тегиңди унутпа (Жазуучу А.Койчиевдин романын окугандан кийинки ойлор)

Башың жетсе булутка, түп-тегиңди унутпа (Жазуучу А.Койчиевдин романын окугандан кийинки ойлор) Эсимде, биз советтик мектепте окуп жүргөн кезде тарых сабагынан берген маркум А.Иминжанов агайыбыз Чынгыз хандын согуштагы жортуулдарын айтып келатып, “эң каардуу, жеткен мыкаачы аскер башчысы кезектеги чабуулдарында кош бойлуу аялдардын ичин жарып, жаш балдарды чатынан айрып туруп, жүрөгүн сууруп алган” дегенде, сөздөрү көпкө чейин жадыман чыкпай, элестетип алып, кыйлага үрөйүм учкан. Кийин институтта окуп жүргөндө, В.Яндын “Чынгыз хан” романын окуп, бир беткей берилген баанын чын-төгүнүн айырмалай баштагам. Дүйнө жүзүн дүңгүрөткөн монгол императорунун тегин, ата-жотосунан бери изилдеп, анын өзү жана толугу менен…..

Али Турдугулов: “Азаптын элүүнчү ырынан” “Ыр дөөлөткө” карай…

“Азаптын элүүнчү ырынан” “Ыр дөөлөткө” карай… (Акын Тынчтыкбек Нурманбетовдун поэзиясына дагы бир ирет саресеп салганда) Мындан беш-алты жыл илгери акын Тынчтыкбек Нурманбетовдун жаңы эле басмадан жарык көргөн ырлар жыйнагына карата кенен пикир жазып, “Кыргыз Туусу” гезитине жарыялаган элем. Андан бери арадан бир нече жыл убакыт өтүп, акын окурманына жаңы ыр жыйнагын тартуулап олтурат. Мунусун автор “Ыр Дөөлөт” деп атап, көлөмү жагынан да, андагы ырлардын сапаты жагынан да, тематиканын ар кылдыгы жагынан да, деги кайсыл тарабынан салыштырып караба, тереңдиги, кенендиги боюнча улам алгалап өскөнүн, өркүндөгөнүн көрүүгө болот. Токтоп калуу да эмес, артка толугу менен…..

Чоюн Өмүралиев: Көлчүктөн Айды көргөн жазуучу

Көлчүктөн Айды көргөн жазуучу Жазма адабиятыбыздын залкарларынын кийинкилери Түгөлбай Сыдыкбеков, Төлөгөн Касымбеков, Шабданбай Абдыраманов, Сагын Өмүрбаев окшогон жазуучуларыбыздан улам 60-жылдары кыргыз адабиятынын дүркүрөп өскөнү баарыга маалым. Ал кыргыз адабиятында гана эмес бүтүндөй Совет адабиятында орчундуу мерчем болгон. Алардын соңунан Кубатбек Жусубалиев, Мурза Гапаров, Ашым Жакыпбеков жана башка калемгерлер удаама-удаа, жарышып чыга келишкен. Алардын кийин чоң проза суюлуп барат, ал жүктү көтөрүп кетер жаңы калемгерлер чыгабы деген түкшүмөл суроо мага дайыма келер эле. Проза – турмуш менен келчү оокат экен. Оомал-төкмөлүү замандагы окуяларды чагылдырып, алар адамдарды акылгөйлүккө жетилтип, ойго салган чоң толугу менен…..

Меңди Мамазаированын “Аймаран” романынын каармандары – азыркы замандын кишилери

Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкка көрсөтүлгөн чыгарма Меңди Мамазаированын “Аймаран” романынын каармандары – азыркы замандын  кишилери Эң алды менен айтып коёюн, адабиятчы же сынчы болбосом да, романды окуган соң, окурман катары да, чыгармачыл адам катары да, кала берсе жазуучунун калемдеш-замандашы катары өз пикиримди жазууга белсендим. Улуттук адабиятыбыздын тарыхында бардык жанрда бирдей эмгектенген жазуучулар сейрек. Кыргыз Эл акыны Меңди Мамазаирова ошондой сейрек калемгерлердин катарына кирери баарыбызга белгилүү. Албетте, бир эле мезгилде акын, прозаик, драматург, публицист жана журналист болуу оңой эмес. Бирок, ушундай көп кырдуу чыгармачылыгынын ар бир тармагында айтарлык ийгиликтерге жетишип, улуттук толугу менен…..

Түмөнбай Колдошов: 1980-90-жылдардагы Айгүл Узакованын поэтикалык изденүүлөрү

1980-90-жылдардагы Айгүл Узакованын поэтикалык изденүүлөрү Искусствонун бардык тармагында өз мезгилинде “көзгө урунбай”, далдоо жерде же кайсы бир чоң таланттын көлөкөсүндө калып кеткен жаратмандар көп кездешет. Андай талант ээлери “өз учурун”, “мезгилин” күтүп жашайт, алардын “заманы” келгенде өздөрү жок болушат… Атак-даңкка жетип, бирок ырлары элге жетпеген канчалар жүрөт… Публикага чыкпай, мен дебей эле ырлары менен элдин жүрөгүн багындырган акындар бар. Айгүл Узакова экинчи топко кирген акындардын өкүлү, ал көлдөй терең, Ала-Тоодой бийик сезимдери менен жашап өттү. Жазганын милдет кылбай, ашкерелебей, жупуну жашоосу, акындык кыялы менен жашады. Ар ким өз тагдырынын королу! толугу менен…..