Сулайман Рысбаевдин «Ханзат — менмин» повести: адам жана жасалма интеллекттин тиреши
Кыргыз адабиятында фантастика жанрына кайрылып, бүгүнкү күндүн эң актуалдуу маселелерин көркөм чыгарма аркылуу козгогон калемгерлердин катарында жазуучу Сулайман Рысбаев да бар. Анын жаңы «Ханзат — менмин» аттуу повести — адамзаттын келечеги, технологиянын өнүгүшү жана жасалма интеллекттин адам жашоосундагы орду тууралуу ой жараткан чыгарма.
Повесттин өзөгүндө бүгүнкү жаш адам менен жасалма интеллекттин ортосундагы мамиле, алардын мүмкүнчүлүктөрү жана карама-каршылыгы турат. Автор бул маселени жөн гана технологиялык жетишкендик катары эмес, жалпы адамзаттын келечегине байланышкан чоң философиялык суроо катары карайт.
Бүгүн жасалма интеллект адамдын күнүмдүк жашоосуна улам терең кирип бара жатат. Ал маалымат издөөдөн тартып, чыгармачылыкка, билим берүүгө, илимге жана кесиптик ишмердикке чейин көптөгөн тармактарда колдонулууда. Мындай шартта адам менен технологиянын ортосундагы чек кайда бүтөт? Адамдын акылы менен жасалма интеллекттин мүмкүнчүлүктөрү кагылышкан учурда ким үстөмдүк кылат? Эң негизгиси — технология өнүккөн сайын адамдын адамдык касиеттери кандай өзгөрөт?
Сулайман Рысбаев «Ханзат — менмин» повестинде дал ушул суроолордун тегерегинде ой жүгүртүүгө чакырат.
Чыгармадагы күрөш бир гана эки каармандын же эки күчтүн тиреши эмес. Бул — адамзат менен жаңы технологиялык доордун ортосундагы күрөш. Жаш муундун дүйнөсү менен жасалма интеллекттин мүмкүнчүлүктөрү бетме-бет келгенде адамдын эрки, аң-сезими, жоопкерчилиги жана моралдык тандоосу кандай сыноодон өтөрү чыгарманын маанилүү өзөктөрүнүн бири болуп саналат.
«Ханзат — менмин» деген аталыштын өзү да окурманды ойго салат. «Ханзат» ким? Ал адамбы, технологиябы же адамзаттын келечегинин символубу? Автор бул суроого даяр жооп берүүдөн көрө, окурманды өз алдынча ой жүгүртүүгө жетелейт.
Повесттин дагы бир өзгөчөлүгү — бүгүнкү күндүн жаш адамын чыгарманын борборуна коюшу. Себеби жасалма интеллекттин эң чоң таасири дал ушул жаңы муундун жашоосунда байкалууда. Алар технология менен бирге чоңоюп, аны күнүмдүк жашоонун табигый бөлүгү катары кабыл алышууда. Демек, адам менен ЖИнин мамилеси келечекте кандай нукта өнүгөрү да биринчи кезекте жаш муундун тандоосуна байланыштуу.
Сулайман Рысбаев фантастиканын мүмкүнчүлүгүн пайдаланып, азыркы коомдун көйгөйүн келечекке проекциялайт. Бул жагынан алганда чыгарма фантастикалык повесть гана эмес, адамзаттын эртеңи тууралуу философиялык ой толгоо катары да кабыл алынат.
Автор окурманга технологиядан коркууну эмес, аны менен бирге адамдык баалуулуктарды сактап калуунун маанисин ойлонтот. Анткени жасалма интеллект канчалык күчтүү болбосун, адамдын мээрими, абийири, жоопкерчилиги, сүйүүсү жана эркин тандоосу сыяктуу түшүнүктөрдүн ордун технология баса алабы деген суроо ачык бойдон калууда.
«Ханзат — менмин» — бүгүнкү күндүн гана эмес, келечектин да суроолорун көтөргөн чыгарма. Адамзат технологияны жаратып жатып, акырында технология адамзаттын өзүн өзгөртүп салбайбы? Бул суроонун жообун ар бир окурман чыгарманын барактарынан издей алат.
Сулайман Рысбаевдин жаңы повести кыргыз адабиятындагы фантастика жанрынын заманбап багытта өнүгүшүнө салым кошуп, адам, технология жана келечек маселелерин көркөм адабияттын тили менен талкууга чыгарган чыгарма катары көңүл бурууга арзыйт.